Harea-zakua sorbaldetan eta kontrabandistaren jantzia: lasterketa berezia, « gauazko lanaren » oroimenez.
Kontrabandoa, « gauazko lana » ere deitua, herriko gizon sasoidun guztiek 1970eko hamarkadara arte praktikatzen zuten kirol nazionala izan zen. Frantziako produktu mugatu eta zergadunak gauez garraiatzen ziren, gizon-bizkarrean, 25 bat kilometroko distantzietan — batzuetan karga oso handiekin, 30-40 kg.
Sarritan, artzain familiak pobreak ziren eta diru-sarrera horren beharra zuten duintasunez bizitzeko. Larrunek kokapen estrategikoa zuen, eta bere aldapak abentura askoren lekuko izan ziren aduanazainen eta kontrabandisten artean. Dena pasa zitekeen: artalde osoak, abereak, tresneria, parpaila… eta baita autoak ere, osorik desmuntatuta, mendiz pasa eta beste aldean berriz muntatzeko.
Kontrabandista ez zen lapurra: mugatik hurbil bizitzearen abantaila baliatzen zuen Hegoaldeko auzoekin zuzenean negozioak egiteko, aduanazainaren sudur aurrean. Harrapatzen zutena kartzelak zain zuen.
Bigarren Mundu Gerran, kontrabandistek eta artzainek funtsezko zeregina izan zuten: mendia ezin hobeto ezagututa, ihes egindakoei, hegazkin-pilotuei eta judu familiei Pirinioez bestaldera pasatzen lagundu zieten. Sare ospetsuenari « Comète » zeritzon.
Garai hura gogoan, Kontrabandisten Krosa urtero antolatzen da, abuztuko hirugarren igandean, Sarako Turismo Bulegoarekin elkarlanean.
9 herri frantses eta 9 herri espainiar daude ordezkatuta, bakoitza 2 korrikalarirekin. Herritik abiatuta, lehiakideak harea-zaku batekin abiatzen dira sorbaldetan; mendian bira bat egin ondoren, plazara itzultzen dira Saratarren animuekin.
Izaera tradizionala gordetzeko, kontrabandistaren jantzia eskatzen da: kolore ilundun galtza luzea eta alkandora (edo kamiseta) zuria, zapia — eta sasoirik onenean daudenentzat, txapela. Praka motza, galtzerdi estua eta besoturik gabekoa ez dira saritan sartuko.
38'36"
Fernando Etxegarai (Bera) — 2006
8 aldiz
Fernando Etxegarai (Bera)
| Urtea | Irabazlea | Denbora | Nondik |
|---|---|---|---|
| 1990 | Koxe Oronoz | 40'50" | Sara |
| 1991 | Michel Larzabal | 45'37" | Sara |
| 1992 | Juan Manuel Irazoqui | 41'09" | Bera |
| 1993 | Patxi Pikabea | 42'30" | Bera |
| 1994 | Michel Larzabal | 41'53" | Sara |
| 1995 | Angel Mari Aizpiolea | 41'11" | Irun |
| 1996 | Angel Mari Aizpiolea | 41'25" | Irun |
| 1997 | Fabrice Eguiazabal | 44'10" | Hendaia |
| 1998 | Michel Larzabal | 42'01" | Sara |
| 1999 | Iñaki Lopetegi | 42'45" | Zugarramurdi |
| 2000 | Ramuntxo Lamothe | 40'31" | Sara |
| 2001 | Ramuntxo Lamothe | 40'02" | Sara |
| 2002 | Ramuntxo Lamothe | 38'58" | Sara |
| 2003 | Ramuntxo Lamothe | 39'36" | Sara |
| 2004 | Fernando Etxegarai | 40'25" | Bera |
| 2005 | Ramuntxo Lamothe | 38'56" | Sara |
| 2006 | Fernando Etxegarai (errekorra) | 38'36" | Bera |
| 2007 | Fernando Etxegarai | 38'52" | Bera |
| 2008 | Fernando Etxegarai | 40'16" | Bera |
| 2009 | Inigo Lasaga | 43'27" | Etxalar |
| 2010 | Fernando Etxegarai | 40'23" | Etxalar |
| 2011 | Krosa bertan behera bero handiagatik. | ||
| 2012 | Fernando Etxegarai | 39'23" | Bera |
| 2013 | Fernando Etxegarai | 39'59" | Bera |
| 2014 | Joseba Larralde | 41'09" | Bera |
| 2015 | Fernando Etxegarai | 41'53" | Bera |
| 2016 | Joseba Larralde | 40'34" | Bera |
| 2017 | Daniel Iparraguire | 42'25" | — |
| 2018 | Guillaume Levoy | 40'32" | — |
| 2019 | Joseba Larralde | 40'35" | Bera |
| 2020 | Joseba Larralde | 39'17" | Bera |
| 2021 | Joseba Larralde | 39'28" | Bera |
| 2022 | Joseba Larralde | 41'31" | Bera |
Kontrabandisten Krosa 1961ean sortu zuen « Sarako Izarra »-ko lagun talde batek. Lehen irabazlea Louis Belhart izan zen, Olhettekoa (Urruña).
